Nie każdy spadek jest darem. Zdarza się, że po zmarłym pozostają przede wszystkim długi, kredyty, niespłacone pożyczki czy zaległości wobec wierzycieli. W takiej sytuacji przyjęcie spadku oznaczałoby przejęcie tych zobowiązań. Dlatego prawo daje możliwość odrzucenia spadku. To temat, w którym liczy się czas, bo terminy są nieubłagane, a ich przekroczenie potrafi mieć poważne skutki. Jako adwokat zajmujący się sprawami spadkowymi w Częstochowie wielokrotnie pomagałem Klientom uporządkować tę sprawę, zanim było za późno.
Najważniejszy jest termin
Na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku masz sześć miesięcy. Termin ten liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o tym, że jesteś powołany do spadku, co najczęściej oznacza dzień, w którym dowiedziałeś się o śmierci bliskiej osoby albo o tym, że poprzedni spadkobiercy spadek odrzucili. To termin, którego pilnuję u Klientów w pierwszej kolejności, bo jego przekroczenie zmienia całą sytuację.
Co się dzieje, gdy nikt nie złoży żadnego oświadczenia w tym czasie? Wbrew obawom nie oznacza to automatycznie przejęcia wszystkich długów bez ograniczeń. Od kilku lat obowiązuje zasada, że brak oświadczenia w terminie traktuje się jak przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że za długi spadkowe odpowiada się tylko do wartości odziedziczonego majątku. To pewne zabezpieczenie, ale nie zastępuje świadomej decyzji, zwłaszcza gdy długi są wysokie, a majątku praktycznie nie ma.
Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku
Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć na dwa sposoby. Pierwszy to wizyta u notariusza, który sporządzi odpowiedni akt. Drugi to złożenie oświadczenia przed sądem rejonowym. Obie drogi są skuteczne, a wybór zależy zwykle od wygody i okoliczności sprawy. Skutek odrzucenia jest taki, że osobę odrzucającą traktuje się tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W jej miejsce wchodzą kolejni spadkobiercy, najczęściej jej własne dzieci. I tu dochodzimy do kwestii, która budzi najwięcej pytań.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka
Skoro po rodzicu, który odrzucił zadłużony spadek, do dziedziczenia dochodzą jego dzieci, to żeby skutecznie chronić dziecko przed długami, trzeba odrzucić spadek także w jego imieniu. Tu pojawia się ważna zmiana, którą warto znać.
Dawniej w każdej takiej sytuacji konieczne było uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, ponieważ odrzucenie spadku traktowano jako czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka. Procedura potrafiła trwać i niejednokrotnie groziła przekroczeniem terminu. Od 15 listopada 2023 roku obowiązują przepisy, które tę sytuację uprościły. Jeżeli dziecko zostało powołane do spadku właśnie dlatego, że rodzic wcześniej ten spadek odrzucił, to rodzic może odrzucić spadek również w imieniu dziecka bez zgody sądu opiekuńczego. Warunkiem jest, by działo się to za zgodą drugiego rodzica sprawującego władzę rodzicielską albo wspólnie przez oboje rodziców, a odrzucenia dokonywali także pozostali zstępni. Innymi słowy, w typowej sytuacji, gdy cała najbliższa rodzina ucieka przed długami zmarłego, droga jest dziś znacznie prostsza niż jeszcze kilka lat temu.
Trzeba przy tym pamiętać, że uproszczenie dotyczy odrzucenia spadku. Jeśli rodzice chcieliby przyjąć spadek w imieniu dziecka wprost, bez żadnych ograniczeń co do długów, zgoda sądu nadal jest wymagana. Warto też wiedzieć, że notariusz lub sąd mogą odmówić przyjęcia oświadczenia, jeśli uznają, że okoliczności nie spełniają warunków z ustawy. Dlatego nawet w tej prostszej procedurze rozsądnie jest skonsultować sprawę z adwokatem, zanim podejmie się decyzje.
Gdy termin już minął
Czasem ludzie trafiają do mnie, gdy sześć miesięcy już upłynęło, bo nie wiedzieli o spadku albo o długach dowiedzieli się dopiero po czasie. To nie zawsze oznacza, że sprawa jest przegrana. W określonych przypadkach można próbować uchylić się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie, na przykład gdy spadkobierca działał pod wpływem istotnego błędu co do stanu majątku. Takie postępowanie wymaga jednak wykazania konkretnych okoliczności i im szybciej się je rozpocznie, tym lepiej. Jeśli jesteś w takiej sytuacji, nie zwlekaj z konsultacją.
Zadbajmy o to razem, zanim minie termin
Sprawy o odrzucenie spadku mają to do siebie, że nie znoszą zwłoki. Jeśli podejrzewasz, że po bliskiej osobie zostały długi, albo właśnie dowiedziałeś się, że dziedziczysz po kimś, kogo majątku nie znasz, odezwij się jak najszybciej. Pomogę Ci ustalić, co naprawdę wchodzi w skład spadku, i przeprowadzę Cię przez całą procedurę, także w imieniu dzieci. Zadzwoń pod numer 500 49 46 45 lub napisz przez formularz na stronie. Dla osób spoza Częstochowy i mieszkających za granicą prowadzę porady online.
Powyższy tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ze względu na krótkie terminy każdą taką sprawę warto skonsultować bez zwłoki.
